تازه سرليکونه
راشد او ولي
 
  March 8, 2012
  0

 راشد


په عقل او بلوغ يو څوک د پوره اهليت څښتن ګرځي ، عاقل او بالغ ته راشد وايي ، د راشد هر تړون ځاى پر ځاى صحيح کيږي .

ولي

ليونى او غير مُمَيِّز کوچنى د عقل او تمييز نه درلودلو لکبله هيڅ نوع تړون نسي کولاى او نه يې تړون ته اعتبار ورکول کيږي ، بلکي شرعا د دوى د ځان او د مال سرپرستي د بل چا پر غاړه اچول کيږي و دغي سرپرستي ته وَلَايَت وايي .
همدا ډول د نيمګړي اهليت والا يعني د معتوه او مُمَيِّز کوچني د سرپرستي مسوليت هم د بل پر غاړه اچول کيږي .
اهليت نه لرونکى او نيمګړى اهليت والا دواړه د قاصر په نامه ياديږي ، د قاصر سر پرست د ولي په نامه ياديږي .
ولايت پر دوه ډوله دى :

(١) اَلْولَايَهُ عَلَي النفسِ . ځاني سرپرستي
(٢) اَلْولَايَهُ عَلَي المَالِ . مالي سرپرستي

څوک چي د بل ځاني سرپرستي پر غاړه لري هغه ته اَلْوَلِيُ عَلَي النَفْسِ وايي ، څوک چي د بل د مال سر پرستي پر غاړه لري هغه ته اَلْوَلِيُ عَلَي المَالِ وايي . 
د قاصر ځاني سرپرستي يعني اَلْولَايَهُ عَلَي النفسِ خپلوانو ته د خپلوۍ  په لاندي ترتيب ورکول کيږي : 

زوى ګلوي .
پلار ګلوي .
ورورګلوي .
اکا ګلوي .

د قاصر يعني د ليوني او د ليونۍ ښځي ځاني سرپرست اول نارينه اولاد زامن دي بيا د زامنو زامن دي . که نارينه اولاد يې نه درلودل بيا يې پلار ولي دى ، که پلار يې نه درلودى ، بيا يې وړونه ورپسې وريرونه ، بيا يې د ورېرو زامن سرپرستي پر غاړه لري .
 
که وړونه او ورېرونه يې هم نه درلودل بيا يې اکا ګان او ورپسې يې د اکا زامن سرپرستي پر غاړه لري . په سکه او ناسکه وړونو او اکا ګانو کي سکني تر ناسکه مخته دي .
 
پورتنيو خپلوانو ته يعني د پلار د خوا نارينه دوستانو ته عَصَبَة وايي ، که قاصر عَصبَه نه درلودل بيا يې مور سرپرستي پر غاړه لري ، د مور وروسته يې نور ذوي الارحام يعني د مور د خوا دوستان پخپل ترتيب سره سرپرستي پر غاړه لري .
 
ماخذ: فقه المبتدي، دریم ټوک- معاملات
 

سرته